Uw woonboot verduurzamen

Ook op het water kunt u veel energie besparen. Door uw woonboot te verduurzamen gaat uw energierekening omlaag en krijgt u meer wooncomfort. Bovendien helpt u het milieu een handje. Het energiezuinig maken van een boot vraagt wel om een speciale aanpak. Elke woonboot is immers anders. Huurt u een woonboot? Dan kunt u kleine energiebesparende maatregelen direct uitvoeren. Voor grote aanpassingen overlegt u eerst met uw verhuurder. Samen kunt u kijken wat er mogelijk is voor uw woonsituatie.

De verschillende soorten woonboten

Woonboten zijn er in verschillende soorten en maten. Eigenlijk is woonboot een verzamelnaam voor elke boot die is ingericht om op te wonen. We verdelen woonboten meestal in drie hoofdsoorten: woonschip, woonvaartuig (schark) en woonark.

Waar u op moet letten bij het verduurzamen van uw woonboot

Wanneer u uw woonboot energiezuiniger wilt maken, komt u voor specifieke uitdagingen te staan. U heeft bijvoorbeeld te maken met de regels van de gemeente. De gemeente heeft welstandseisen die bepalen hoe de omgeving eruit moet zien. Als u uw dak extra isoleert of zonnepanelen plaatst, kan de boot hoger worden. Dit mag niet altijd. Controleer daarom vooraf via het Omgevingsloket wat de regels op uw ligplaats zijn. Heeft uw schip een monumentale status? Dan hebt u vrijwel altijd een vergunning nodig voor aanpassingen.

Het gewicht van de boot is een ander belangrijk aandachtspunt. Nieuwe isolatie en zware apparaten maken uw woonboot zwaarder. Hierdoor kan de boot scheef gaan liggen of minder goed blijven drijven. Dit gebeurt snel bij woonarken die niet gebouwd zijn voor zware belasting. Denk daarom vooraf goed na over de plek van installaties, zoals een warmtepomp of een buffervat voor warm water.

Daarnaast vraagt de isolatie van een woonboot om extra aandacht. Het gedeelte dat in het water ligt, kunt u niet aan de buitenkant isoleren. U isoleert dus aan de binnenkant, waardoor u een stukje woonruimte verliest. Bij stalen schepen moet u goed opletten voor koudebruggen. Dit zijn plekken waar de kou van buiten makkelijk naar binnen trekt. Hier ontstaat snel condens tussen het staal en het isolatiemateriaal. Goede ventilatie is daarom onmisbaar om vocht en schimmel te voorkomen.

Energiezuinig maken van een woonboot

Om uw woonboot energiezuinig en uiteindelijk (aard)gasvrij te kunnen maken, zijn er verschillende stappen te ondernemen. De meest toegepaste slimme maatregelen om woonboten energiezuinig te maken, zijn gericht op isoleren, goede ventilatie voor een gezond binnenklimaat en deels of geheel opwekken van eigen elektriciteit. 

Het beste is om de grotere maatregelen toe te passen als er zich een natuurlijk moment voordoet. Dit is met name het geval bij woonarken. Moet bijvoorbeeld de dakbedekking van uw woonark worden vervangen? Kies dan meteen voor goede dakisolatie vanaf de buitenzijde. Zijn de kozijnen aan vervanging toe? Kies dan gelijk voor het beste isolerende glas. 

Bij woonschepen en -vaartuigen is vaak een integraal plan het beste, omdat het goed isoleren van de binnenkant van het schip een meer uitgebreide klus is waarbij meerdere dingen tegelijk aangepakt moeten worden om vochtproblemen te voorkomen. 

Stap 1: Uw woonboot goed isoleren

Isoleren is de eerste stap naar een energiezuinige woonboot. Door te isoleren blijft het in de winter aangenaam warm en in de zomer koel. Het is slim om grote isolatiewerkzaamheden te plannen op natuurlijke onderhoudsmomenten, zoals het vervangen van uw dakbedekking of de kozijnen.

Vloerisolatie

Water koelt in de winter sterk af, waardoor uw vloer veel sneller koud aanvoelt dan de vloer van een gewoon huis.Bij een woonark met een betonnen onderbak kunt u de vloer goed isoleren als de ruimte onder de vloer minstens 50 centimeter diep is. Is de ruimte onder de vloer minder diep dan 50 centimeter? Dan is bodemisolatie een prima oplossing. Bij een woonschip of woonvaartuig kunt u het isolatiemateriaal aanbrengen op de bestaande vloer of de stalen romp aan de binnenkant als één geheel isoleren. Dit laatste voorkomt dat er condens en vochtproblemen ontstaan tussen de romp en de vloer.

Dakisolatie en muurisolatie

Bij een woonark kunt u het dak en de buitenmuren (gevels) zowel aan de buitenkant als aan de binnenkant isoleren. Kiest u voor isolatie aan de buitenkant, dan behoudt u al uw ruimte binnenshuis. Bij een woonschip of woonvaartuig maken het dak en de muren vaak deel uit van de stalen romp. Hier isoleert u de muren en het dak altijd vanaf de binnenkant. Het is verstandig om de hele romp in één keer aan te pakken. Zo voorkomt u koudebruggen en vochtproblemen tussen het staal en het isolatiemateriaal.

Isolerend glas

Woonarken en woonvaartuigen hebben vaak standaard kozijnen. Zijn uw kozijnen nog in goede staat? Dan is HR++ glas een goede keuze om tocht en warmteverlies tegen te gaan. HR++ glas past meestal in de bestaande kozijnen. Zijn de kozijnen aan vervanging toe door bijvoorbeeld houtrot? Stap dan direct over op triple glas (driedubbel glas). Bij een historisch woonschip met authentieke ronde of gebogen ramen past isolatieglas vaak niet. In dat geval bieden voorzetramen een slimme manier om de kou buiten te houden zonder dat het historische karakter van de boot verloren gaat.

Stap 2: goed ventileren van uw woonboot

Wanneer u uw woonboot goed isoleert en alle kieren dichtmaakt, kan er geen verse lucht meer vanzelf naar binnen komen. Omdat op het water de kans op vocht en condens groot is, is een slim ventilatiesysteem onmisbaar voor een droog en gezond huis. Zonder goede ventilatie blijft vocht in de boot hangen, wat kan leiden tot schimmel en een ongezond binnenklimaat. Het zou bovendien zonde zijn als u in een goed geïsoleerde boot steeds ramen open moet zetten en zo warmte verliest.

Kies bij voorkeur voor een balansventilatiesysteem met warmteterugwinning. Dit systeem voert oude lucht af en blaast verse buitenlucht naar binnen. De warmte uit de afgevoerde lucht wordt gebruikt om de verse buitenlucht alvast op te warmen. Zo kunt u goed ventileren, zonder dat u warmte verliest.

Gaat u uw woonboot grondig verbouwen en de binnenkant strippen? Laat dan een centraal ventilatiesysteem aanleggen dat het hele schip bedient. Dit is ook de ideale oplossing voor binnenruimtes die geen raam naar buiten hebben. Doet u een kleinere aanpassing? Dan kunt u kiezen voor losse, decentrale ventilatie-units in de kamers waar u het meeste bent en stookt.

Stap 3: Wek uw eigen stroom en warmte op met de zon

Schijnt de zon vaak vrij op het dak van uw woonboot? Dan is het verstandig om zonne-energie te benutten. Met zonnepanelen wekt u eenvoudig uw eigen schone stroom op. Met een zonneboiler gebruikt u de warmte van de zon om het kraanwater of verwarmingswater alvast op te warmen.

Zonne-energie vraagt op het water wel om een goede voorbereiding. Veel woonboten liggen in de stad of bij dorpskernen waar omliggende gebouwen en bomen veel schaduw werpen. Controleer vooraf of uw dak genoeg zon opvangt om de investering waard te zijn. Denk ook aan de eisen van de gemeente: door opbouw van zonnepanelen mag de boot niet te hoog worden.

Bij een zonneboiler moet u daarnaast goed op het gewicht van het watervat letten. Een groot buffervat vol warm water is erg zwaar en kan ervoor zorgen dat de boot scheef gaat liggen. Een zonneboiler is vooral interessant als uw huishouden dagelijks veel warm water gebruikt. Bij historische woonschepen kan het platte dak boven de oude laadruimte geschikt zijn voor zonnepanelen, mits de draagconstructie sterk genoeg is.

Stap 4: uw woonboot aardgasvrij verwarmen

In een gemiddelde woning gaat maar liefst 80% van het energieverbruik naar het verwarmen van de ruimtes. Ongeveer 15% is nodig voor warm water uit de kraan en slechts 5% voor koken. Omdat verwarmen de grootste kostenpost is, raden we aan om de boot eerst grondig te isoleren en te ventileren. Pas daarna stapt u over op een duurzame, schoner alternatief voor de verwarming. Veel woonschepen gebruiken nu nog propaangas, diesel generatoren, olieketels of houtkachels. Deze brandstoffen veroorzaken veel uitstoot.

Aardgasvrij verwarmen op lage temperatuur

Verwarmen op lage temperatuur (LT) gebeurt met temperaturen van maximaal 50 graden. Elektrisch verwarmen kan op twee manieren: met een (hybride) warmtepomp of met infraroodverwarming. Infraroodverwarming is stralingswarmte en voelt net als een terrasverwarmer. Verwarmen met een warmtepomp gebeurt met water door het CV systeem op lage temperatuur. Dit gebeurt ook bij een LT warmtenet. Met een LT warmtenet wordt water met maximaal 50 graden naar de woning vervoerd, wat wordt gebruikt voor de verwarming en het warme tapwater. Voor verwarmen op lage temperatuur moet het warmteafgifte systeem in de woning geschikt zijn. Systemen die geschikt zijn voor het afgeven van warmte op lage temperatuur zijn vloerverwarming en laag temperatuur convectoren. Daarnaast zal op elektriciteit moeten worden gekookt. Lees meer over warmtepompen of infraroodverwarming. 

Aardgasvrij verwarmen op medium temperatuur

Bij verwarmen op medium temperatuur (50 - 70 graden) wordt met een medium temperatuur warmtenet water naar de woning vervoerd wat wordt gebruikt voor de verwarming en het warme tapwater. Bij hele oude radiatoren kan het zijn dat deze moeten worden aangepast om warmte op deze temperaturen te kunnen afgeven. Er zal elektrisch moeten worden gekookt.

Aardgasvrij verwarmen op hoge temperatuur

Bij verwarmen op hoge temperatuur (70 - 90 graden) wordt door een hoge temperatuur warmtenet water naar de woning vervoerd, wat wordt gebruikt voor verwarming en warm tapwater. Er hoeft niks aan het verwarmingssysteem aangepast te worden. Er zal wel elektrisch gekookt moeten worden. Bij een groen gas oplossing hoeft er niks in de woning te veranderen.

Slim energie besparen 

U hoeft niet meteen een grote verbouwing te doen om energie te besparen. Ook met kleine aanpassingen bereikt u al snel resultaat. Vervang bijvoorbeeld al uw gloeilampen en halogeenlampen door ledverlichting. Deze investering verdient zichzelf vaak al binnen één jaar terug.

Kies bij de aanschaf van nieuwe apparaten, zoals een koelkast, wasmachine of droger, voor een zuinig energielabel. Dit bespaart u gedurende de hele levensduur van het apparaat veel stroom. Gebruik daarnaast een slimme thermostaat die zich aanpast aan uw dagelijkse ritme, zodat u nooit onnodig stookt.

Gaat u de keuken verbouwen? Stap dan over op koken op inductie. Inclusief het aanpassen van de meterkast kost een inductiekookplaat gemiddeld tussen de € 1.000 en € 2.000. Kies in de keuken ook voor een recirculatie-afzuigkap. Omdat deze kap geen afvoerkanaal naar buiten heeft, kan er via de afzuigkap geen koude lucht uw woonboot binnenkomen.

Subsidies en leningen voor uw woonboot

Als woonbootbewoner kunt u gebruikmaken van subsidies en leningen voor verduurzamen. U moet wel aan een aantal voorwaarden voldoen:

• Uw woonboot heeft een officiële, vaste ligplaats.
• U staat op dit adres ingeschreven bij de gemeente.
• Voor de lening moet uw boot ingeschreven staan in het Kadaster.
• U laat de maatregelen uitvoeren door een officieel bedrijf.

Wat is mijn volgende stap?

1. Breng uw situatie in kaart: wat zijn uw energielasten over de komende 15 jaar en welke natuurlijke momenten voor verbouwing of renovatie komen er aan?
2. Bepaal uw eigen ambities: wilt u uw energierekening omlaag krijgen, uw comfort verhogen, of liever zo snel mogelijk van het aardgas af ongeacht de plannen van de gemeente?
3. Bekijk in het bovengenoemde stappenplan welke stappen u nu al kunt nemen
4. Achterhaal wat er bij u in de buurt gebeurt: misschien is er een collectieve actie waar u aan mee kunt doen, bekijk acties en initiatieven.
5. Informeer bij de gemeente hoe het staat met de 'transitievisie warmte' en wacht tot deze plannen rond zijn voor u grote kostbare ingrepen doet (tenzij het een natuurlijk moment is: bijvoorbeeld dakbedekking betekent meteen mee-isoleren!)
6. Meer informatie over de verschillende maatregelen? Bekijk alle woning verbeteringen.
7. Op zoek naar bedrijven om mee aan de slag te gaan? Bekijk de vakspecialistenpagina.
8. Benieuwd naar financieringsmogelijkheden? Bekijk de mogelijke subsidies en leningen.

Goede voorbeelden

Benieuwd naar verhalen uit de praktijk? Bekijk deze goede voorbeelden!

Isolatie

• Voorbeeld van kruipruimte isolatie bij een woonboot.opent externe pagina in nieuw tabblad

Ventilatie

• Voorbeeld van een gasloze woonboot met ventilatie met warmteterugwinning.opent externe pagina in nieuw tabblad

Duurzaam verwarmen

• Gebruik van een water-water warmtepomp op een woonboot.opent externe pagina in nieuw tabblad
• Woonboten die zijn aangesloten op een warmtenetopent externe pagina in nieuw tabblad.
• Voorbeeld van een all-electric woonboot.opent externe pagina in nieuw tabblad
• Video over een groen en bijna volledig off grid woonschip.opent externe pagina in nieuw tabblad